بۆ ھەڵسەنگاندنی رادەی پابەندبوونی ئێران بەڕێککەوتنامەی ئەتۆمییەوە ئەمریکا ژمارەیەک دیدارو کۆبوونەوە لەگەڵ لێپرسراوانی ئاژانسی نێودەوڵەتی وزەی ئەتۆم ئەنجام دەدات.
لێپرسراوێکی ئیدارەی ترامپ بە ئاژانسی رۆیتەرزی راگەیاند،  لە چوارچێوەی ھەڵسەنگاندنەکانی ئیدارەی دۆناڵد ترامپ بۆ  پابەندبوونی تاران بە رێککەوتنە ئەتۆمییەکەی ساڵی( ٢٠١٥)ەوە، لەم مانگەدا، (نیکی ھایلی) باڵیۆزی ئەمریکا لە نەتەوەیەکگرتوەکان سەردانی ڤییەنا بکات و زنجیرەیەک کۆبوونەوە لەگەڵ لێپرسراوانی ئاژانسی نێودەوڵەتی وزەی ئەتۆم، ئەنجام دەدات.
ئاماژەی بەوەشداوە،لێپرسراوانی ئەمریکا لە چەندین بۆنەدا نیگەرانی کۆشکی سپی لەبەرامبەر تاقیکردنەوە مووشەکییەکانی ئەم دواییەی ئێران نیشانداوەو داوای لە لێپرسراوانی تاران کردووە، پابەندی بڕیارە نێودەوڵەتییەکان بن.
لێدوانی لێپرسراوەکەی ئیدارەی ئەمریکا لەکاتێکدایە، کە ھەر سێ مانگ جارێک، پێویستە وەزارەتی دەرەوەی ئەمریکا، کۆنگرێسی وڵاتەکەی لەبارەی پابەند بوونی ئێران بە رێککەوتننامە ئەتۆمییەکەی ساڵی ٢٠١٥، ئاگادار بکاتەوە.

 

حەسەن روحانی سەرۆکی ئێران سێ پۆستی لەکابینە نوێیەکەیدا بەخشییە سێ ژن ئەوەش دوای ئەوە دێت کە لەچەند رۆژی رابردوودا رەخنەی ئەوەی ئاراستەکرا کە ھیچ پۆستێک بۆ ژنان دیاریی نەکردووە.
لەوبارەیەوە میدیاکانی ئێران بڵاویانکردەوە، روحانی پۆستی یاریدەدەری سەرۆک کۆماری بۆ کاروباری ژنان و خێزان بەخشیوەتە مەعسومە ئیبتیکار و ھەروەھا پۆستی یاریدەدەری سەرۆک کۆماری بۆ کاروباری یاسایی بەخشیوەتە لەعیا جونەیدی و پۆستی یاریدەدەری سەرۆک کۆماریشی بۆ کاروباری مافەکانی ھاووڵاتیان بەخشیوەتە شەھیندەخت مەولا وەردی، لەوتەیەکیدا بەو بۆنەیەوە سەرۆکی ئێران ھیوای خواست کە ئەو ژنانە بتوانن کارەکانیان بەسەرکەوتوویی رابپەڕێنن و رەچاوی بنەماکانی سەروەریی یاسا و دادپەروەری بکەن.

ئه‌مڕۆ نرخی نه‌وتی خاو به‌رزبووه‌وه‌، ئه‌وه‌ش به‌هۆی دابه‌زینی ئاستی نه‌وتی خاوی كۆگاكراوی ئه‌مه‌ریكییه‌وه‌.

به‌پێی ئاژانسی ڕۆیته‌رز، هه‌تا كاتژمێر 9:17 خوله‌كی سه‌رله‌به‌یانی ئه‌مڕۆ به‌كاتی هه‌رێمی كوردستان، نرخی نه‌وتی خاوی برنت 18 سه‌نت به‌رزبووه‌وه‌ و به‌رمیلێكی به‌ 52 دۆلار و 88 سه‌نت فرۆشرا.

هه‌روه‌ها نه‌وتی خاوی مام ناوه‌ندی رۆژئاوای ته‌كساس، 16 سه‌نت به‌رزبووه‌وه‌ و به‌رمیلێكی به‌ 49 دۆلار و 72 سه‌نت مامه‌ڵه‌ی پێوه‌كرا.  

به‌پێی وته‌ی شرۆڤه‌كاران، هۆكاری به‌رزبووه‌وه‌ نرخه‌كانی نه‌وتی خاو ده‌گه‌ڕێته‌وه‌ بۆ ئه‌وه‌ی له‌ هه‌فته‌ی ڕابردوودا نه‌وتی خاوی عه‌مباركراوی ئه‌مه‌ریكی به‌شێوه‌یه‌كی زیاتر له‌وه‌ی پێشبینیكرابوو دابه‌زیوه‌.

به‌پێی داتاكانی ئیداره‌ی زانیاری سه‌ربه‌ حكومه‌تی ویلایه‌ته‌ یه‌كگرتووه‌كان ئه‌مه‌ریكا، له‌ هه‌فته‌ی ڕابردوودا، نه‌وتی خاوی عه‌مباركراوی ئه‌مه‌ریكی به‌بری 5.6 ملیۆن به‌رمیل دابه‌زیوه‌، له‌كاتێكدا شرۆڤه‌كاران پێشبینیان كردبوو به‌بڕی 2.7 ملیۆن به‌رمیل دابه‌زێت. 

هه‌رچه‌نده‌ ئۆپیك له‌هه‌وڵدایه‌ بۆ كه‌مكردنه‌وه‌ی‌ به‌رهه‌مهێنان به‌هاوكاری‌ له‌گه‌ڵ هه‌ندێك له‌ وڵاتانی‌ دیكه‌ی‌ به‌رهه‌مهێنی‌ ده‌ره‌وه‌ی‌ رێكخراوه‌كه‌، وه‌كو روسیا، به‌ڵام ئاستی‌ هه‌نارده‌ی‌ ئه‌و رێكخراوه‌ له‌مانگی‌ ته‌موزدا به‌رزبووه‌ته‌وه‌ بۆ ئاستێكی‌ پێوانه‌یی، ئه‌وه‌ش به‌پێی راپۆرتێكی‌ تۆمسۆن رۆیته‌رز بۆ توێژینه‌وه‌ی‌ نه‌وتی‌.

ئه‌مڕۆ 10-8 جڤاتی گشتی بزوتنه‌وه‌ی گۆڕان به‌ سه‌رپه‌رشتی عومه‌ر سه‌ید عه‌لی رێكخه‌ری گشتی كۆبۆوه‌.
به‌پێی هه‌واڵێك كه‌ میدیاكانی گۆڕان بڵاویانكردۆته‌وه‌، كۆبونه‌وه‌كه‌ بۆ گفتوگۆ كردنه‌ له‌سه‌ر دۆخی سیاسی و بژێوی خه‌ڵك و سیستمی پاشه‌كه‌وتی موچه‌.
ئاماژه‌ به‌وه‌شكراوه‌، له‌سه‌ره‌تای كۆبونه‌وه‌كه‌دا ره‌ئوف عوسمان سه‌رۆكی جڤاتی گشتی بزوتنه‌وه‌ی گۆڕان ته‌وه‌ری‌ سه‌ره‌كی كۆبونه‌وه‌كه‌ی‌ خستۆته‌ڕو دواتر عومه‌ر سه‌ید عه‌لی له‌به‌رده‌م ئه‌ندامانی‌ جڤاتی‌ گشتیدا باسی ره‌وشی سیاسی هه‌رێم و عیراق و ناوچه‌كه‌ی كردوه‌و رایگه‌یاندوه‌: گۆڕان پێداگری ده‌كات پرۆسه‌ی سیاسی هه‌رێمی كوردستان له‌ رێگه‌ی دامه‌زراوه‌ شه‌رعیه‌كانه‌وه‌ ئاڕاسته‌ بكرێت، هه‌روه‌ها باشكردنی دۆخی ئابوری و ژیانی خه‌ڵك و فه‌رمانبه‌رانی هه‌رێم كاری هه‌ره‌ له‌پێشینه‌ی  بزوتنه‌وه‌كه‌یانه‌.
پێشتر د.ره‌ئوف عوسمان رایگه‌یاندبو، كۆبونه‌وه‌كه‌‌ ئاساییه‌و پرسه‌كانی سیاسی، بژێوی‌ ژیان، پاشه‌كه‌وتی‌ موچه‌، ریفراندۆم ‌و ئاساییكردنه‌وه‌ی‌ په‌رله‌مان ‌و گفتوگۆی‌ لایه‌نه‌ سیاسییه‌كان به‌ تایبه‌تی‌ پارتی‌ دیموكراتی‌ كوردستان تاوتوێ ده‌كات.

بڕیارە هەفتەی‌ داهاتوو كۆمسیۆنی‌ باڵای‌ هەڵبژاردن و راپرسی‌ هەرێم رۆژی‌ ئەنجامدانی هەڵبژاردنی‌ پەرلەمان و سەرۆكایەتی‌ هەرێمی‌ كوردستان دیاریبكات.
شیروان زرار وتەبێژی‌ كۆمسیۆنی‌ باڵای‌ هەڵبژاردن و راپرسی‌ هەرێم لەلێوانێكدا رایگەیاند: ئەمڕۆ بۆ جاری پێنجەم ئەنجومەنی‌ كۆمسیارانی‌ هەرێم نزیكەی 3 كاتژمێر لە هەولێر كۆبۆوە و تێیدا دیاریكردنی‌ رۆژی‌ هەڵبژاردنەكانی‌ پەرلەمان و سەرۆكایەتی‌ هەرێم و لایەنی‌ تەكنیكی‌ هەڵبژاردنەكان و چۆنیەتی‌ بەڕێوەچونی‌ ریفراندۆم تاوتوێكرا.
ئەوەشیخستەڕوو كە بڕیارە لە سەرەتای‌ هەفتەی‌ داهاتوەوە كۆمسیۆنی‌ باڵای‌ هەڵبژاردن و راپرسی‌ هەرێم بۆ جارێكی‌ تر كۆبێتەوە و رۆژی‌ هەڵبژاردنی‌ پەرلەمان و سەرۆكایەتی‌ هەرێم دیاریبكات.

بارزانی رایدەگەیەنێت ، حكومەت بەهۆی قەرزداریەوە ناتوانێت موچە دابین بكات و موچەی فەرمانبەرانی هەرێمی كوردستانیش بەراورد بە موچەی سوریا دەكات.
مەسعود بارزانی سەرۆكی پارتی دیموكراتی كوردستان لە میانی وتەیەكیدا كە لەبەردەم مامۆستایانی ئایینی پێشكەشی كرد ، لە بارەی چارەسەری موچەی فەرمانبەرانەوە رایگەیاند ،" ئەوەی من لە حكومەتم بیستوە ، لە كۆمپانیاكانی نەوت قەرزیان كردوە و موچەی 2 ساڵی رابردوویان پێداوە ، ئێستا ئەبێت بەشێك لە داهاتی نەوت بدرێتەوە بەو قەرزانە ، بەمەش موچە كەمدەبێتەوە،ئەمە حكومەت ئەوەی بەمن گوتوە"

مەسعود بارزانی وتیشی "داواشمان كردوە لە مرۆژانەدا ئەنجومەنی وەزیران لەگەڵ  قیاداتی لایەنەكان كۆببنەوە و دەبێت بۆ خەڵكیشی  رون بكەنەوە كە كێشەكە چیە و كەی چارەسەر دەبێت ، ئەگەر خەڵكیش بە تەواوی لە هۆكارەكان تێبگات تەفەهومیشی دەكات."

بارزانی لەبارەی موچەی فەرمانبەرانەوە ، هەرێمی كوردستان بە سوریا بەراورد دەكات و دەڵێت "ئێستا معاشی موعەلیمێك لە سوریا 79 دۆلارە، لە كوردستان باوەرناكەم هیچ موچەیەك ئەوەندە بێت ، هەموو موعەلیمێك زیاتر لەوە وەردەگرێت"

بارزانی دەشڵێن "تەوەقوعاتی ئێمەش زۆر بوو ، ئەوكاتەی بودجە لە بەغداوە دەهات ، باش ئیدارە نەكراوە"

بۆ گەیشتن بە رێککەوتنی سیاسی لەسەر پرسی ریفراندۆم و یاسایی سەرۆکایەتی ھەرێم، کۆمەڵی ئیسلامی لەگەڵ لایەنە سیاسییەکانی ھەرێم کۆدەبێتەوە. سەبارەت ئاسایی کردنەوەی رەوشی سیاسی ھەرێم ئەنجومەنی سیاسی کۆمەڵی ئیسلامی کوردستان راگەیەنراوێکی بڵاوکردەوە و ئامادەیی خۆی بۆ گفتوگۆکردن و رێککەوتن لەسەر پرسە سیاسییەکانی ھەرێم دەبڕیوە. لە راگەیەنراوەکەدا ھاتووە، پرسی ریفراندۆم وەکو ھەر پرسێکی تر گرنگ و چارەنووسسازە و دەبێت لە پەرلەماندا تاووتوێ بکرێت و بڕیاری لەبارەوە بدرێت، ھەروەھا ھەموارکردنەوەی یاسای سەرۆکایەتی ھەرێم و ئاسایی کردنەوەی پەرلەمانی کوردستان و درێژەدان بە کاری یاسادانان و چاودێری و لابردنی سیستمی پاشەکەوتی مووچە و چاککردنی بژێوی خەڵک و ئەنجامدانی ھەڵبژاردنەکان لە وادەی خۆیدا رێککەوتنی لەسەر بکرێت.

فراکسیۆنى گۆڕان لە پەرلەمانى کوردستان ڕایگەیاند، جموجوڵە سیاسییەکانى ڕابوون مەعروف پێچەوانەى سیاسەتى فراکسیۆنى بزووتنەوەى گۆڕانە و هەموو ئەو قسانەشى کە کردوونى بۆ لەمەودواش گوزارشت لە فراکسیۆنى بزووتنەوەى گۆڕان ناکات.

ئەمڕۆ فراکسیۆنى بزووتنەوەى گۆڕان لە پەرلەمانى کوردستان ڕوونکردنەوەیەکى بڵاوکردەوە و وێنەیەکى بۆ ئێن ئاڕ تى نێردراوە و تیایدا هاتووە "ماوەیەكە پەرلەمانتاری فراكسیۆنی گۆڕان كاك رابون مەعروف، ھەندێك جموجۆڵی سیاسی دەكات پێچەوانەی سیاسەتی فراكسیۆنی بزوتنەوەی گۆڕان لە پەرلەمانی كوردستان".

لە ڕوونکردنەوەکەى فراکسیۆنى گۆڕان لە پەرلەمانى کوردستان ئەوەش هاتووە "ئێمە لە فراكسیۆنی گۆڕان لە پەرلەمانی كوردستان رایدەگەیەنین، كە ئەم ھەڵسوكەوتانەی ناوبراو ھیچ پەیوەندییەكی بە سیاسەتی فراكسیۆنی بزوتنەوەی گۆڕانەوە نیە و، سەرپێچی كردووە لە سیاسەتی فراكسیۆن و ھەموو ئەو قسانەشی كە كردی و بۆ لەمەودواش دەیكات، گوزارشت لە رای فراكسیۆنی بزوتنەوەی گۆڕان ناكات و رای خۆیەتی".

لەو ڕوونکردنەوەیەى فراکسیۆنى گۆڕاندا ئەوەش نووسراوە "راو ھەڵوێستی فراكسیۆنی گۆڕان لە پرسە سیاسیەكان بە پرسی ریفراندۆم و سەربەخۆییشەوە، لە بەیاننامە و بەلاغە فەرمییەكانی بزوتنەوەی گۆڕان  رادەگەیەنرێت".

بڕیارە حكومەتی هەرێمی كوردستان بۆ رونكردنەوە لەسەر مووچە لەگەڵ لایەنە سیاسیەكانی هەرێم كۆبێتەوە.

بەپێی ئەو زانیاریانە بڕیارە لە چەند رۆژی داهاتوودا نێچیرڤان بارزانی‌و قوباد تاڵەبانی‌و ئاشتی هەورامی لەگەڵ لایەنەكانی هەرێمی كوردستان كۆبێتەوە.

ئەو سەرچاوەیە ئاماژەی بەوە كرد كۆبوونەوەكە بۆ ئەوەیە كە حكومەتی هەرێم پرسی مووچە‌و پاشەكەوتی موچە بۆ لایەنە سیاسیەكانی هەرێم شی دەكاتەوەو روونكردنەوەی بەرچاویان پێدەدات.

هەروها سەرچاوەكەی ئەنجومەنی وەزیران ئەوەی خستەڕوو پێدانی روونكردنەوەی مووچە بۆ لایەنەكان لەسەر داوای ئەنجومەنی باڵای ریفراندۆم بووە كە پرسیاری زۆریان لەسەر دۆخی ئابوری‌و مووچە هەبووە.

لەبارەی بەشداری بزوتنەوەی گۆڕان‌و كۆمەڵی ئیسلامی ئەو سەرچاوەیە ئاماژەی بەوە كرد كە حكومەت بانگهێشتی بۆ ئەو دوو لایەنە ناردوە، بەڵام رەتیانكردوەتەوە بەشداری كۆبوونەوەكە بكەن.

لەماوەی رابردووشدا نێچیرڤان بارزانی سەرۆكی حكومەتی هەرێم رایگەیاند دۆخی ئابوری هەرێم وردە وردە بەرەو باشتر دەچێت‌و هەركاتێك دۆخی دارایی باشتر بوو بە پاشەكەوتی مووچەدا دەچنەوە.

لەئێستاشدا لایەنە سیاسیەكان داوای روونكردنەوە لە حكومەتی هەرێم دەكەن لەسەر دۆخی ئابوری هەرێم‌و پاشەكەوتی مووچەی فەرمانبەران‌و هەروەها ئەو مەترسییانەی لەئەگەری ئەنجامدانی ریفراندۆم رووبەرووی هەرێم دەبنەوە.
 



دەستكاریكردنی سیستەمی مووچە تەوەرێكی دیكەی گوتارەكەی بارزانی بوو و رایگەیاند: لەم رۆژانە  حكومەت لەگەڵ حیزبەكان دادەنیشێ و روونكردنەوە لەسەر مووچە دەدات. ئاماژەی بەوەشدا كە دەبێت دەستخۆشی لە حكومەت بكرێت لەبەرامبەر ئەوەی لەدوای بڕینی مووچە دەرچەیەكیان دۆزییەوە بۆ پەیداكردنی داهات.

وەزارەتی دارایی و ئابووریی حکوومەتی هەرێمی کوردستان، مووچەی مانگی 6ی فەرمانبەران بەپێی کۆدی بایۆمەتری دابەش دەکات.

 

بەپێی ئەو زانیارییانە لە سەرچاوەیەکی نێو دیوانی وەزارەتی داراییەوە دەستی کەوتووە، ڕۆژی سێشەممە 8/8/2017، لەلایەن وەزارەتی پێشمەرگەوە، لیستی مووچەی مانگی 6 ڕەوانەی وەزارەتی دارایی کراوە و ئەمڕۆش کاری وردبینی لەو لیستەدا تەواو بووە، بەڵام ”بۆ دابەشکردنی مووچە، تاوەکوو ئێستا نووسراوی پێ نەکراوە“.

 

سەرچاوەکە ئەوەشی ئاشکرا کرد کە چاوەڕوان دەکرێ لە ناوەڕاستی هەفتەی داهاتوو، بریکاری وەزیری دارایی، نووسراو ئاراستەی گەنجینەکان بکات و بە دەست پێکردنی مووچەی وەزارەتی پێشمەرگە، دابەشکردنی مووچەی مانگی 6ی فەرمانبەران دەست پێبکات.

 

سەرچاوەکەی نێو دیوانی وەزارەتی دارایی ئەوەشی ئاشکرا کرد کە لەگەڵ مووچەی ئەم مانگەی فەرمانبەران، دەبێ لەپاڵ ناوی فەرمانبەران، ”ئەو کۆدە نووسرابێت کە لە دوای تۆماری بایۆمەتری، بە فەرمانبەر دراوە، ئەگینا فەرمانبەرەکە ناتوانێ مووچەکەی وەربگرێ“.

 
 
 
 
الصفحة 10 من 1084

پەیوەندی

بۆ پەیوەندی کردن بە بەرێوەبەرایەتی تۆڕی هەواڵی هەولێر ئەو ئیمێل و ژمارە مۆبایلانەی خوارەوە بەکاربێنە

  • ناونیشنا : عێراق - هەولێر - بەرامبەر نەخۆشخانەی سەنتەری دڵ

  • ئیمێل : عنوان البريد الإلكتروني هذا محمي من روبوتات السبام. يجب عليك تفعيل الجافاسكربت لرؤيته.

  • ماڵپەر :٠٠٩٦٤٧٥٠٤٥٤٧٩٣٧

    ماڵپەر : ٠٠٩٦٤٧٥٠٤٦٦١٧٤٥